viewmodel.jpg

wie zijn we

VW mag is gecreëerd door
The View Concepts:
de broedplaats voor nieuwe perspectieven op dagelijkse dingen.
Online, offline en live.

een brief aan halbe zijlstra

een brief aan halbe zijlstra

cultuur.jpg

Beste Halbe, Het besluit van RTL om Zwarte Piet definitief uit te zwaaien, vind jij een hele domme zet. Je beargumenteerde in het filmpje van 24 oktober, dat verscheen op de Facebook van de VVD, hoe Zwarte Piet deel uitmaakt van een kinderfeest. Op deze manier zou het kinderfeest, dat van Sinterklaas én Zwarte Piet, verdwijnen. En dat is schijnbaar kwalijk. Maar, beste Halbe, ik denk dat er wel vaker elementen uit onze ‘cultuur’ en ‘traditie’ zijn verdwenen die we inmiddels liever kwijt dan rijk zijn. Maar voordat ik begin met een lange lijst van deze genoemde elementen, wil ik juist dat concept ‘cultuur’ eens even grondig ontleden. ‘Cultuur’ wordt meerdere keren aangehaald binnen de Zwarte Pieten-discussie. Zwarte Piet is deel van onze traditie van Sinterklaas, en Sinterklaas is deel van onze cultuur en dús moeten mensen daar niet aankomen. Ik wil graag voor je beredeneren dat deze redenatie in de kern ligt van het gebruik van een concept als ‘cultuur’ als een uitsluitingsmechanisme.

Ten eerste is ‘cultuur’ een behoorlijk breed concept. Mieke Bal licht toe hoe een concept, zoals ‘cultuur’, een algemeen idee is. Een concept kan vaak veel verschillende definities hebben. Het zijn abstracte representaties van een object, maar hebben eigenlijk geen vast punt. Concepten reizen tussen verschillende disciplines, wetenschappers en historische periodes en met elke reis worden ze op een andere manier geïnterpreteerd (Bal 2002: 22). Wanneer ‘cultuur’ in één adem wordt genoemd met Sinterklaas en Zwarte Piet, wat voor een cultuur wordt er dan precies bedoeld? Ik interpreteer dit gebruik van ‘cultuur’ als een verwijzing naar een gedeelde Heimat. De cultuur van Sinterklaas en Zwarte Piet kan gezien worden als een thuisbasis, als een belangrijke noemer van wat ‘Nederland’ is, ofwel, wat de thuisbasis in zijn essentie beschrijft.

In het hoofdstuk Heimat, Modernity and Exile van David Morley’s boek ‘Home Territories. Media, Mobility and Identity’, wordt door verschillende wetenschappers beschreven hoe een gevoel van dreiging er voor kan zorgen dat mensen zich terug gaan trekken in een veilige thuisbasis. Het beschermen van deze thuisbasis wordt vervolgens een hoge prioriteit. Er ligt een verbinding tussen deze verbeelding van een thuis en het uitsluiten van mensen die niet tot dit 'thuis' toebehoren. De mensen die buiten het thuis vallen, definiëren namelijk de randen van het thuis. Een gevoel van verbondenheid en eenheid binnen het thuis, wordt mogelijk gemaakt door het uitsluiten van elementen die de eenheid van het thuis bedreigen. Haat voor diegene die de realisatie van de eenheid bedreigen is vaak impliciet in het verlangen om het huis tot in de puntjes te beveiligen (Morley 2000: 31). Heimat is op deze manier een sociale constructie en een ingebeelde gemeenschap. Dit neemt niet weg dat de thuisbasis een krachtige betekenis heeft (Morley: 32), die zoals we gezien hebben in de ontketening van de Zwarte Pieten-discussie, veel emoties en gevoelens kan oproepen.

Ik wil via het werk van Gloria Wekker nog dieper ingaan op dit uitsluitingsmechanisme in de Heimat in een Nederlandse context. In haar nieuwe boek White Innocence: Paradoxes of Colonialism and Race beschrijft Wekker hoe een geschiedenis van 400 jaar kolonialisme, imperialisme en slavernij invloed heeft gehad op een niet erkend reservoir van kennis en aannames. Deze impliciete kennis speelt nog steeds een belangrijke rol in het construeren van een ‘Nederlands’ zelf (Wekker 2016: 2).  Wekker noemt drie verschillende paradoxen waarin Nederlandse zelfrepresentatie duidelijk naar boven komt. Een paradox wil ik graag wat nader toelichten: het niet identificeren met migranten. Het rijke migrantenverleden van Nederland wordt vaak niet openlijk aangekaart. Er heerst een minimale interesse in de elementen die afwijken van iemands ‘Nederlandsheid’. Als je tot de Nederlandse natie wilt behoren dienen alle elementen die collectief gezien worden als niet-Nederlands te worden geëlimineerd (Wekker: 7). De Nederlandse Heimat, de veilige thuisbasis van Sinterklaas en Zwarte Piet en de collectieve Nederlandse identiteit zou anders niet meer een eenheid vormen en wordt dan bedreigd. Het afwijken van de norm, het niet accepteren van Zwarte Piet, is hiermee een uitsluitingsmechanisme uit de Nederlandse Heimat.

Dus wanneer er gezegd wordt dat het verdwijnen van Zwarte Piet onze cultuur aantast, gaat het hier eigenlijk dus niet over een kinderfeest, maar om een aantasting van de imaginaire thuisbasis. Een thuisbasis die effectief iedereen die niet ‘Nederlands’ genoeg is uit zal sluiten. Hiermee zullen we nooit open staan voor ervaringen en stemmen buiten de veilige thuisbasis, en dat lijkt mij een kwalijke ontwikkeling.

Met vriendelijke groet,

Willemijn Schmidt

Ik las op Wikipedia dat je van lezen houdt, dus hierbij nog wat leessuggesties: Bal, M., ‘Concepts’, in: Traveling concepts in the humanities: A rough guide (Toronto 2002). Morley, D., ‘Heimat, Modernity and Exile’, in: ‘Home Territories. Media, Mobility and Identity’ (Londen en New York 2000). Wekker, G., White Innocence: Paradoxes of Colonialism and Race (Durham en Londen 2016)

Beeld: Weekday

waarom kleine dingen grote dingen zo mooi maken

waarom kleine dingen grote dingen zo mooi maken

we worden in de smiezen gehouden

we worden in de smiezen gehouden